Van bovenaf georganiseerde dialoog is lang niet altijd de snelste weg naar verbinding.

Als de spanningen in de samenleving oplopen, wordt al snel naar het jongerenwerk gekeken.

Kunnen jullie iets organiseren tussen islamitische en joodse jongeren? Tussen nieuwkomers en jongeren die hier geboren zijn? Tussen groepen die tegenover elkaar lijken te staan? Begrijpelijk. En soms is zo’n gesprek precies wat nodig is.

Toch is mijn ervaring is dat de verbindende kracht van jongerenwerk daarnaast vaak ook ergens anders zit.

Na 7 oktober 2023 kregen wij bijvoorbeeld de vraag om gesprekken tussen joodse en islamitische kinderen en jongeren te organiseren. Alleen: in onze jongerencentra zagen we op dat moment helemaal geen conflict tussen die groepen. Wat we wél zagen, was frustratie, verdriet en boosheid onder islamitische jongeren richting de overheid, omdat zij zagen dat die met twee maten mat in haar reactie op wat er in Israël en Palestina gebeurde. Ruimte geven om hun ervaringen te delen, het gesprek daarover voeren en met de jongeren kijken hoe ze hun machteloosheid om zouden kunnen zetten in constructief handelingsperspectief was op dat moment belangrijker.

Wie twee groepen tegenover elkaar zet om ze met elkaar te willen ‘verbinden’, loopt het risico een tegenstelling te creëren of te versterken die jongeren zelf helemaal niet zo ervaren. En bovendien: probeer jongeren maar eens enthousiast te krijgen voor een dialoog waarvan zij zelf het probleem niet herkennen.

Wat werkt dan wél?

Een van de mooiste dingen die ik jongerenwerkers zie doen, is jongeren uitdagen om zélf iets te bedenken voor hun buurt of stad. Bij The Mall leidt dat regelmatig tot verrassende keuzes. Jongeren bedachten en organiseerden zelf activiteiten met en voor dakloze mensen, ouderen, nieuwkomers of mensen met psychiatrische problematiek. Mensen over wie ze soms vooraf stevige vooroordelen hadden. De ontmoeting was niet het opgelegde doel, de jongeren wilden iets doen voor buurtgenoten. En omdat zij het zelf bedachten en wilden, ontstonden er tijdens de ontmoeting vaak fantastische gesprekken. Was er herkenning, empathie, verrassing, begrip en regelmatig het besef: hé, jij bent eigenlijk helemaal niet zo vreemd als ik dacht.

Hetzelfde gebeurt wanneer je jongeren bij elkaar brengt rond iets wat ze leuk vinden of willen veranderen. Niet omdat ze ‘kwetsbaar’, moslim, joods, christelijk of boeddhist, arm of rijk zijn. Niet omdat ze nieuwkomer zijn of hier geboren. Maar omdat ze muziek willen maken of willen sporten. Of omdat ze iets voor hun wijk willen doen. Een event willen neerzetten. Een probleem willen oplossen. Op zo’n moment wordt hun identiteit niet ontkend. Integendeel. Maar één kenmerk bepaalt niet langer wie ze voor elkaar zijn. Ze worden een teamgenoten, buurtgenoten, bondgenoten, vormen een gelegenheidsband en worden soms zelfs vrienden.

En dát is misschien wel een van de belangrijkste manieren waarop jongerenwerk bijdraagt aan een veerkrachtige community:  het organiseert niet alleen ontmoeting, maar creëert plekken en gelegenheden waar verbinding bijna terloops kan ontstaan. Er staan hier mooie voorbeelden van op de website van Samen voor Jongeren Amsterdam

Het is dan ook niet voor niets dat bijvoorbeeld het NJI adviseert gemeenten om juist in rustige tijden te investeren in contacten tussen groepen, in plaats van pas in actie te komen wanneer er incidenten zijn. En ook onderzoek van Youth Spot naar Youth Organizing laat zien dat jongeren die zelf activiteiten initiëren positieve ontmoetingen opdoen met leeftijdgenoten en andere buurtbewoners en zo hun maatschappelijke participatie vergroten.

Misschien moeten we daarom bij maatschappelijke spanningen niet altijd beginnen met de vraag:

“Welke groepen moeten we met elkaar in gesprek brengen?” Maar vaker met: “Wat houdt deze jongeren werkelijk bezig – en wat zouden zij daarmee willen doen?”

Want soms ontstaat verbinding niet doordat we jongeren vragen hun verschillen te bespreken.

Maar doordat we ze de ruimte geven samen iets te maken, te organiseren of te betekenen.

#jongerenwerk #verbinding #socialecohesie #polarisatie #jeugdbeleid #preventie #participatie #pedagogischebasis #SvJA #NJI #Youth spot